İşə gecikənlər diqqət:

Səhər saatlarında şəhərin yollarında eyni mənzərəni görmək mümkündür: tıxac, sıxlıq, dayanacaqlarda gözləyən insanlar və saatına dəfələrlə baxan işçilər. “Gecikirəm” düşüncəsi isə bir çox insan üçün iş gününün ilk stress səbəbinə çevrilir.

Bəziləri işə 5-10 dəqiqə, bəziləri isə yarım saat və daha çox gecikir. Gecikmənin səbəbi nəqliyyat sıxlığı, ictimai nəqliyyatın gecikməsi, yuxudan gec oyanmaq və ya səhər hazırlığının uzanması ola bilər. Səbəb fərqli olsa da, nəticə çox vaxt eynidir: insan işə çatana qədər artıq psixoloji gərginlik yaşayır.

Bəs işə gecikmək insanın bütün gününə təsir edə bilərmi?

“Gecikirəm” düşüncəsi stressi artırır

İnsan işə gecikdiyini anlayan kimi vaxtla yarışmağa başlayır. Səhər yeməyindən imtina etmək, tələsik hazırlaşmaq, yolda hər dəqiqə saata baxmaq və işə çatdıqda rəhbərin reaksiyasını düşünmək gərginliyi artıra bilər.

Xüsusilə iş yerində gecikməyə sərt münasibət göstərilirsə, əməkdaşın narahatlığı daha da yüksələ bilər. Bu halda insan işə çatdıqdan sonra belə özünü tam rahat hiss etməyə bilər.

Psixoloji baxımdan günə sakit və planlı başlamaqla, günə tələsik və narahat başlamaq arasında ciddi fərq var. Səhər yaşanan gərginlik insanın diqqətini toplamasına və işə uyğunlaşmasına da təsir göstərə bilər.

Gecikmə bitir, amma stress davam edə bilər

İşçi nəhayət iş yerinə çatır. İlk baxışdan problem həll olunmuş kimi görünür. Lakin gecikmə zamanı yaranan narahatlıq dərhal yox olmaya bilər.

İşçi günün ilk saatlarında:

gecikməsinə görə izahat verməli olduğunu düşünə bilər;
rəhbərin münasibətindən narahat ola bilər;
həmkarlarının reaksiyasını fikirləşə bilər;
gün ərzində çatdırmalı olduğu işləri düşünərək əlavə təzyiq hiss edə bilər;
diqqətini toplamaqda çətinlik çəkə bilər.

Beləliklə, yolda itirilən 15-20 dəqiqə psixoloji baxımdan daha uzunmüddətli təsir yarada bilər.

Burada təkcə təsadüfi gecikmə ilə davamlı gecikmə arasında fərq qoymaq lazımdır.

İşçi ayda bir neçə dəfə nəqliyyat problemi və ya gözlənilməz vəziyyət səbəbindən gecikə bilər. Lakin hər gün eyni problemlə qarşılaşmaq artıq araşdırılmalı məsələdir.

Daim gecikməyin səbəbi yalnız məsuliyyətsizlik olmaya bilər. Yuxu rejiminin pozulması, vaxtın düzgün planlaşdırılmaması, səhər saatlarında qərar qəbul etməyə çox vaxt sərf etmək, işə motivasiyanın aşağı olması və hətta iş mühitindən narazılıq da insanın gündəlik rejiminə təsir göstərə bilər.

Ona görə də “gecikən işçi məsuliyyətsizdir” yanaşması problemin bütün tərəflərini izah etmir.

Böyük şəhərlərdə işə gecikmənin əsas səbəblərindən biri də yollardakı sıxlıqdır.

İşçi evdən vaxtında çıxa bilər, lakin yolda gözlənilməz tıxac yaranır və planlaşdırdığı vaxtdan gec işə çatır. Bu zaman insan həm yolda vaxt itirir, həm də işə çatana qədər “görəsən, rəhbər nə deyəcək?” düşüncəsi ilə stress keçirə bilər.

Burada məsələ yalnız nəqliyyat problemi deyil. İşə gedib-gəlmək üçün hər gün uzun saatlar sərf edən insanın şəxsi həyatına, istirahətinə və yuxu rejiminə də daha az vaxt qala bilər.

İşə gecikmək işçinin məhsuldarlığını azaldırmı?

Bu suala birmənalı cavab vermək olmaz. Hər gecikən əməkdaşın iş günündə daha az məhsuldar olduğunu söyləmək düzgün deyil.

Lakin günə yüksək gərginliklə başlayan insanın ilk saatlarda diqqətini toplaması çətinləşə bilər. Əgər gecikmə mütəmadi xarakter daşıyırsa və işçi hər səhər eyni narahatlığı yaşayırsa, bu vəziyyət iş rejiminə mənfi təsir göstərə bilər.

Digər tərəfdən, işəgötürənin reaksiyası da əhəmiyyətlidir. İşçini kollektiv qarşısında danlamaq və ya hər gecikməni əlavə təzyiq vasitəsinə çevirmək problemi daha da böyüdə bilər.

“5 dəqiqə” əslində nə qədər vaxtdır?

İşə 5-10 dəqiqə gecikmək bəzən əhəmiyyətsiz görünür. Amma bu gecikmə hər gün təkrarlanırsa, nəticə fərqli olur.

Məsələn, işçi hər iş günü 10 dəqiqə gecikirsə, ay ərzində bu müddət bir neçə saata çata bilər. Üstəlik, söhbət yalnız itirilən iş vaxtından getmir. Hər gün tələsik yola çıxmaq, gecikmək qorxusu yaşamaq və işə gərgin başlamaq insanın gündəlik həyat keyfiyyətinə də təsir göstərə bilər.

İşə gecikmələrin qarşısını almaq üçün ilk növbədə səbəbi müəyyənləşdirmək lazımdır.

Əgər problem yuxu rejimidirsə, yatmaq və oyanmaq saatlarını sabitləşdirmək vacibdir. Əgər əsas səbəb nəqliyyatdırsa, yola daha tez çıxmaq və alternativ marşrut seçmək kömək edə bilər. Gecikmə işə motivasiyanın aşağı olması ilə əlaqəlidirsə, artıq məsələyə başqa prizmadan yanaşmaq lazımdır.

İşəgötürənlər üçün də məsələ yalnız cəza verməklə bitməməlidir. Davamlı gecikən əməkdaşla problemin səbəbini müzakirə etmək, iş qrafikinin və iş mühitinin mümkün təsirlərini nəzərdən keçirmək daha konstruktiv yanaşma ola bilər.

İşə gecikmək ilk baxışdan sadəcə vaxt problemi kimi görünür. Əslində isə bunun arxasında nəqliyyat, yuxu rejimi, gündəlik planlaşdırma, iş mühiti və psixoloji vəziyyət kimi müxtəlif amillər dayana bilər.

Ən əsası isə “gecikirəm” düşüncəsi ilə başlayan gün insanın işə çatması ilə bitmir. Yolda yaranan tələskənlik və narahatlıq günün ilk saatlarına, diqqətə və işə münasibətə təsir göstərə bilər.

Ona görə də işə gecikmə məsələsinə yalnız əmək intizamı problemi kimi deyil, şəhər həyatı, iş mədəniyyəti və insan psixologiyasının kəsişdiyi sosial məsələ kimi baxmaq lazımdır.

Bəzən işə vaxtında çatmaq üçün təkcə saatı yox, insanın bütün səhər rejimini dəyişmək lazım gəlir.