Nobel mükafatları Bakıda verilməlidir- TƏKLİF

Nobel mükafatı mərasimi artıq 99 ildir ki, Stokholmda keçirilir. Lakin bu mükafatın ideyası əslində Bakıda yerləşən bir muzeydə yaranıb. İstanbul Sənaye Palatasının sədri Erdal Bahçıvan təklif edir ki, gələn il — Nobel mükafatlarının 100 illik yubileyi münasibətilə — mərasim məhz Bakıda keçirilsin.
Hazırda biz İstanbul Sənaye Palatası ilə Azərbaycandayıq. Burada investisiya imkanlarını araşdırır, türk sənayeçiləri ilə azərbaycanlı iş adamları arasında əməkdaşlıq layihələrini müzakirə edirik. Xüsusilə Qarabağda tətbiq edilən iqtisadi stimullar böyük maraq doğurur. Səfərin son günündə isə biz Bakıda yerləşən Nobel Evində — “Villa Petrolea”da keçirilən mətbuat konfransında iştirak edirik.
“Villa Petrolea” 1882–1884-cü illərdə Lüdviq Nobel və Emanuel Nobel tərəfindən tikilib. Hazırda bina Nobel Qardaşlarının Ev Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Bu iqamətgah İsveçdən kənarda Nobel ailəsinin rəsmi yaşayış məkanı olub və ailəyə məxsus əşyalarla bəzədilib.
Erdal Bahçıvan muzeyi ziyarət edərkən maraqlı bir təklif irəli sürdü: “Nobel mükafatları burada, Bakıda verilməlidir.” Nobel mükafatları 1926-cı ildən etibarən Stokholm Konsert Zalında təqdim olunur. Lakin gələn il bu mükafatların 100 illiyi qeyd ediləcək və onların məhz Nobelin sərvət qazandığı şəhərdə — Bakıda, Nobel Muzeyində keçirilməsi rəmzi baxımdan çox əhəmiyyətli olardı.
Alfred Nobel bu mükafatı qardaşının nitroqliserin istehsalı zamanı faciəvi şəkildə həlak olmasından sonra təsis etmişdi. Onun böyük sərvəti məhz nitroqliserini torpaqla birləşdirib istifadəyə yararlı hala gətirməsi sayəsində əldə olunmuşdu. Bu ixtira Nobellərə həm dünya şöhrəti, həm də böyük maddi imkanlar qazandırmışdı.
Bakıda yerləşən “Villa Petrolea”da Nobel ailəsinin üzvləri, xüsusilə Lüdviq Nobelin təsis etdiyi “Branobel” — Nobel Qardaşları Neft Şirkətinin rəhbər işçiləri və onların ailə üzvləri yaşayırdılar. Bu gün həmin bina Azərbaycan dövləti tərəfindən qorunur və muzey kimi fəaliyyət göstərir.
İsveç Kral Elmlər Akademiyası Nobel mükafatlarını fizika, kimya, ədəbiyyat, sülh, iqtisadiyyat, fiziologiya və ya tibb sahələrində fərqlənən şəxslərə və təşkilatlara təqdim edir. Türk dünyasından Orxan Pamuk, Əziz Sancar və Daron Acemoğlu bu mükafata layiq görülüblər.
Niyə Bakıda keçirilməlidir?
Nobel ailəsi sərvətinin təxminən 30 faizini Azərbaycan neftindən qazanıb. Üstəlik, ilk Nobel mükafatı medalının dizaynı da Bakıda, ailəyə məxsus bu evdə hazırlanıb. Bu səbəbdən, mükafatların 100 il sonra yenidən dizayn olunduğu şəhərə — Bakıya qayıtması həm tarixi, həm də simvolik baxımdan çox mənalı olardı.

Müəllif: Şərəf Oğuz