Od çərşənbəsinin MƏNASI NƏDİR?
Od çərşənbəsi, Novruz bayramı öncəsi qeyd olunan dörd ilaxır çərşənbədən ikincisidir. Azərbaycan xalq təqviminə görə Novruzdan əvvəlki dörd həftənin çərşənbə axşamları müvafiq olaraq Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri kimi qeyd edilir. Bu çərşənbələr təbiətin oyanış mərhələlərini simvolizə edir.
Od çərşənbəsi odun təmizləyici və yeniləyici gücünü təcəssüm etdirir. Qədim inanclara görə, od insanı mənəvi və fiziki çirkinlikdən təmizləyir, ona yeni enerji və qüvvə bəxş edir.
Od çərşənbəsinin kökləri qədim türk inanclarına və atəşpərəstlik dövrünə gedib çıxır. Xüsusilə Zərdüştilik inancında od müqəddəs sayılırdı və ilahi nurun rəmzi kimi qəbul edilirdi. Bu inancın izləri bu gün də Azərbaycan ərazisində qorunub saxlanılmışdır.
Bunun ən bariz nümunələrindən biri Atəşgah məbədidir. Abşeron yarımadasında yerləşən bu qədim məbəd od kultunun tarixdə necə mühüm yer tutduğunu sübut edir.
Azərbaycanın “Odlar yurdu” adlandırılması da məhz bu qədim ənənələrlə bağlıdır.
Od çərşənbəsində əsas mərasim tonqal qalamaqdır. Ailə üzvləri və qonşular bir yerə toplaşaraq tonqal yandırır və üzərindən tullanırlar. Tullanarkən deyilən ən məşhur ifadə belədir:
“Ağırlığım-uğurluğum odda yansın!”
Bu mərasim simvolik olaraq insanın köhnə ilin çətinliklərini arxada qoyması və yeni ilə təmiz başlanğıc etməsi anlamını daşıyır.
Digər adətlər:
Evdə şam yandırmaq
Ocağın közünü qorumaq
Uşaqların papaq atması
Qızların fala baxması
Od həm də ailə ocağının rəmzidir. Ocağın sönməsi qədim dövrlərdə uğursuzluq əlaməti hesab edilirdi.
Od çərşənbəsinin fəlsəfi mahiyyəti
Od çərşənbəsi yalnız folklor hadisəsi deyil, həm də fəlsəfi məna daşıyır. Od:
İşıq və nurun,
Saflaşmanın,
Dəyişimin,
Yenilənmənin simvoludur.
Təbiətin oyanışı prosesində istilik əsas rol oynayır. Qışın soyuğundan sonra istiliyin artması həyatın yenidən canlanmasını təmin edir. Bu baxımdan Od çərşənbəsi baharın gəlişinin mühüm mərhələsidir.
Müasir dövrdə Od çərşənbəsi
Bu gün Od çərşənbəsi Azərbaycanın bütün bölgələrində böyük coşqu ilə qeyd olunur. Xüsusilə Bakı və digər şəhərlərdə tonqallar qalanır, mədəni tədbirlər təşkil edilir, folklor kollektivləri çıxış edir.
Od çərşənbəsi milli kimliyin və tarixi yaddaşın qorunmasında mühüm rol oynayır. O, xalqımızın minilliklər boyu formalaşmış mədəni irsinin canlı nümunəsidir.
Od çərşənbəsi Azərbaycan xalqının təbiətə bağlılığını, qədim inanclarını və mənəvi dəyərlərini özündə birləşdirən mühüm mərasimdir. Odun saflaşdırıcı gücü ilə insanın daxili aləminin yenilənməsi ideyası bu gün də aktuallığını qoruyur.
Bu bayram sadəcə tonqal üstündən tullanmaq deyil, həm də yeni başlanğıclar, ümid və işığa doğru atılan addımdır. 🔥
