10 Mart – Milli Teatr Günü: Azərbaycan Teatrının 152 İllik Tarixi
Hər il 10 mart tarixi Azərbaycanda Milli Teatr Günü kimi qeyd olunur. Bu gün Azərbaycan professional milli teatrının yaranması ilə bağlıdır və ölkənin zəngin mədəni irsinin mühüm hissəsini təşkil edir. 2026-cı ildə Azərbaycan teatrının yaranmasının 152-ci ildönümü qeyd olunur. Milli teatr təkcə səhnə sənəti deyil, həm də xalqın ictimai düşüncəsinin, ədəbi inkişafının və milli kimliyinin formalaşmasında böyük rol oynamışdır.
Azərbaycan professional teatrının əsası 1873-cü il martın 10-da qoyulmuşdur. Həmin gün Bakı şəhərində görkəmli maarifçi və dramaturq **Mirzə Fətəli Axundzadə**nin “Lənkəran xanının vəziri” komediyası tamaşaya qoyulmuşdur. Tamaşanın təşəbbüskarları və təşkilatçıları maarifçi ziyalılar – Həsən bəy Zərdabi və Nəcəf bəy Vəzirov olmuşdur. Tamaşa Bakı Realnı Məktəbinin şagirdlərinin iştirakı ilə səhnələşdirilmiş və böyük maraqla qarşılanmışdır. Bu hadisə Azərbaycan teatr tarixinin başlanğıcı hesab edilir.
XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan teatrı sürətlə inkişaf etməyə başladı. Bu dövrdə milli dramaturgiya formalaşdı və bir çox yeni səhnə əsərləri yaradıldı. Dramaturqlar və yazıçılar cəmiyyətin problemlərini, sosial bərabərsizlikləri və maarifçilik ideyalarını səhnə vasitəsilə tamaşaçılara çatdırırdılar.
Bu inkişafda Cəlil Məmmədquluzadə, Üzeyir Hacıbəyli, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev kimi görkəmli ziyalıların xüsusi rolu olmuşdur. Onların əsərləri həm dramaturgiya, həm də teatr sənətinin inkişafına güclü təsir göstərmişdir.
XX əsrin əvvəllərindən etibarən Azərbaycanda peşəkar teatr kollektivləri və teatr binaları yaradılmağa başladı. Bu dövrdə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı ölkənin əsas teatr ocaqlarından birinə çevrildi. Sonrakı illərdə isə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı və digər teatrlar fəaliyyətə başladı.
Bu teatrlar yalnız paytaxtda deyil, ölkənin müxtəlif bölgələrində də teatr sənətinin inkişafına töhfə verdi və geniş tamaşaçı auditoriyası formalaşdırdı.
Müstəqillik illərində Azərbaycan teatrı yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Dövlət tərəfindən teatrların maddi-texniki bazası gücləndirildi, yeni tamaşalar hazırlanmağa başladı və beynəlxalq teatr festivallarında Azərbaycan teatr kollektivləri uğurla çıxış etdilər.
Müasir dövrdə Azərbaycan teatrı həm klassik dramaturgiyanı yaşadır, həm də yeni eksperimental səhnə formaları ilə tamaşaçıların marağını cəlb edir. Gənc aktyorlar və rejissorlar milli teatr ənənələrini qoruyaraq onu yeni ideyalarla zənginləşdirirlər.
10 Mart – Milli Teatr Günü Azərbaycan mədəniyyətinin mühüm bayramlarından biridir. Bu gün yalnız teatr xadimlərinin deyil, bütün mədəniyyətsevərlərin bayramıdır. 152 illik zəngin tarixə malik Azərbaycan teatrı xalqın mənəvi həyatında mühüm rol oynamaqda davam edir və milli mədəniyyətin inkişafında əvəzsiz yer tutur.
