Cərrahiyyə sənətində dərin iz qoymuş professor – Bəybala Abasov

Azərbaycan tibb elminin və səhiyyəsinin inkişafında silinməz iz qoymuş görkəmli şəxsiyyətlərdən biri professor Bəybala Xudkar oğlu Abasovdur. Şöhrət ordenli, Əməkdar elm xadimi, Əməkdar həkim, tibb elmləri doktoru olan alim ömrünü cərrahiyyə elminin inkişafına, mürəkkəb əməliyyatların həyata keçirilməsinə və yeni nəsil həkimlərin yetişdirilməsinə həsr edib.

Xüsusilə damar cərrahiyyəsi, rekonstruktiv-bərpaedici cərrahiyyə və mikrocərrahiyyənin inkişafında mühüm xidmətləri olan Bəybala Abasov Azərbaycan tibb tarixində özünəməxsus yer tutur.

Həkimliyə aparan həyat yolu

Bəybala Abasov 17 noyabr 1923-cü ildə Xızı rayonunun Zərgərli kəndində anadan olub. İlk təhsilini doğma kəndində alan gələcək alim ailəsinin 1932-ci ildə Bakıya köçməsindən sonra təhsilini paytaxtdakı 132 saylı məktəbdə davam etdirib.

1942-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı şəhəri Oktyabr rayon maliyyə şöbəsində inspektor vəzifəsində çalışıb. Lakin onun qarşısında tamam başqa bir həyat yolu açılacaqdı. 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin Müalicə-profilaktika fakültəsinə qəbul olunub.

1949-cu ildə ali təhsilini başa vurduqdan sonra ümumi cərrahiyyə üzrə təkmilləşdirmə kursu keçib. 1950-ci ildə isə müsabiqə yolu ilə Topoqrafik anatomiya və operativ cərrahiyyə kafedrasının ordinaturasına qəbul olunub.

Gənc yaşlarından elmə böyük maraq göstərən Bəybala Abasov ilk elmi araşdırmaları ilə diqqət çəkib. Onun elmi işi Zaqafqaziya cərrahlarının qurultayında yüksək qiymətləndirilib. Bu uğur gənc həkimin gələcək elmi fəaliyyətinə mühüm stimul verib.

Azərbaycan cərrahiyyəsində yeni mərhələ

Professor Bəybala Abasovun adı Azərbaycan cərrahiyyəsinin inkişafının mühüm mərhələlərindən biri ilə bağlıdır. Onun fəaliyyətində damar cərrahiyyəsi, rekonstruktiv-bərpaedici cərrahiyyə və mikrocərrahiyyə xüsusi yer tutub.

1954-cü ildən qan damarlarının plastikası üzrə əməliyyatlara başlayan alim bu istiqamətin Azərbaycanda inkişafına mühüm töhfələr verib. Ağır travmalar nəticəsində zədələnmiş ətrafların bərpası ilə bağlı həyata keçirdiyi mürəkkəb əməliyyatlar onun yüksək peşəkarlığını və cərrahi bacarığını nümayiş etdirib.

Professorun fəaliyyətində replantasiya əməliyyatları da mühüm yer tutub. Ağır travmalar nəticəsində zədələnmiş ətrafların bərpası istiqamətində apardığı mürəkkəb əməliyyatlar Azərbaycanda mikrocərrahiyyənin inkişafına zəmin yaradıb.

Beləliklə, Bəybala Abasov Azərbaycanda damar cərrahiyyəsi və rekonstruktiv cərrahiyyənin inkişafına yeni istiqamətlər verən mütəxəssislərdən birinə çevrilib.

Onun cərrah kimi fəaliyyəti ölkə hüdudlarından kənarda da diqqət çəkib. 1957-ci ildə Moskvanın “Медицинский работник” qəzetində “Cavan cərrahın 1000-ci əməliyyatı” sərlövhəli məqalənin dərc olunması həmin dövrdə onun artıq tanınmış və perspektivli mütəxəssis olduğunu göstərirdi.

Alim, müəllim və ustad...

Bəybala Abasov yalnız əməliyyat masasının arxasında uğur qazanan cərrah olmayıb. O, eyni zamanda bütün ömrünü elmə və tibb təhsilinə həsr edən alim və pedaqoq kimi də tanınıb.

Onun monoqrafiyaları, dərslikləri, elmi məqalələri və ixtiraları Azərbaycan tibb elminin inkişafında mühüm rol oynayıb.

Professor gənc həkimlərin və tələbələrin hazırlanmasına xüsusi əhəmiyyət verib. O, gələcək mütəxəssislərin yalnız nəzəri biliklərə deyil, praktiki bacarıqlara da yiyələnməsini vacib hesab edib.

Bu səbəbdən onun yetirmələri professoru həm tələbkar müəllim, həm də qayğıkeş, səmimi və insanpərvər bir şəxsiyyət kimi xatırlayırlar.

Xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib

Professor Bəybala Abasovun Azərbaycan səhiyyəsinə və tibb elminə xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

2000-ci ildə Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri, Prezident Heydər Əliyevin sərəncamı ilə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunub. O, həmçinin “Əməkdar elm xadimi” və “Əməkdar həkim” fəxri adlarına layiq görülüb, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsü olub.

Alimin şəxsiyyətinə və peşəkar fəaliyyətinə verilən yüksək qiymətin maraqlı nümunələrindən biri də 1963-cü ildə məşhur rəssam Ağa Mehdiyev tərəfindən çəkilmiş “Cərrah B.X. Abasovun portreti” əsəridir. Sözügedən portret SSRİ-də keçirilən “Bizim müasirlərimiz” sərgisində nümayiş etdirilib.

İnsanlara sevgisi ilə də yadda qalıb

Bəybala Abasovun həyat yolu yalnız elmi və tibbi nailiyyətlərlə məhdudlaşmayıb. O, insanlara olan sevgisi, xeyirxahlığı və doğma torpağa bağlılığı ilə də yadda qalıb.

Alim doğulduğu Xızı rayonunun Zərgərli kəndinin Sərəki yaylağında öz əlləri ilə bulaq tikib. O, bu bulağı Böyük Vətən müharibəsində həlak olmuş insanların xatirəsinə həsr edib.

2014-cü ildə bulaq professorun oğlu İlham Abbasov tərəfindən əsaslı şəkildə təmir olunub. Beləliklə, həm insanların istifadəsində olan bu məkan qorunub, həm də böyük alimin xatirəsi yaşadılıb.

Bulaqdan süzülən su bu gün də insan həyatına xidmət etmiş bir həkimin xatirəsini yaşadır. Eyni zamanda, onun insanlara bəxş etdiyi həyatın, xeyirxahlığın və vətənə bağlılığın simvoluna çevrilir.

“Müqəddəs bıçaqlar” və böyük cərrahın obrazı

Professor Bəybala Abasovun şəxsiyyəti və peşəsi ədəbiyyatda da öz əksini tapıb.

Görkəmli şair Cabir Novruzun Bəybala Abasova həsr etdiyi “Müqəddəs bıçaqlar” şeiri böyük cərrahın sənətinə verilən mənəvi qiymətin nümunələrindən biridir.

Şair əsərində cərrahın əlindəki bıçağı insan həyatını xilas edən müqəddəs bir vasitə kimi təqdim edir. Bu yanaşma yalnız peşəyə deyil, insan həyatını qorumağı özünün əsas missiyasına çevirən həkimə olan ehtiramı ifadə edir.

Adı gələcək nəsillərin yaddaşında yaşamalıdır

Professor Bəybala Xudkar oğlu Abasov Azərbaycan tibb tarixində özünəməxsus yeri olan böyük alim, mahir cərrah və əsl ziyalı kimi yadda qalıb.

O, cərrah bıçağının köməyi ilə insanlara həyat ümidi verib, elmi fəaliyyəti ilə Azərbaycan tibb elminin inkişafına töhfə verib, yetişdirdiyi mütəxəssislərlə isə öz məktəbini formalaşdırıb.

Belə insanların fəaliyyəti yalnız tibb ictimaiyyəti üçün deyil, bütövlükdə Azərbaycanın elm və səhiyyə tarixinin mühüm səhifələrindən biridir. Professorun elmi və praktiki irsinin tibb dərsliklərində, ensiklopediyalarda və tibb tarixindən bəhs edən nəşrlərdə daha geniş şəkildə təbliğ edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Professor Bəybala Abasovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi də onun irsinə verilən layiqli qiymətlərdən biri ola bilər. Gələcəkdə onun adı ilə küçənin, tibb müəssisəsinin və ya digər sosial obyektin adlandırılması, fəaliyyəti ilə bağlı məkanlarda xatirə lövhəsinin qoyulması böyük alimin adının gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edə bilər.

Böyük şəxsiyyətlərin adı yalnız keçmişdə deyil, gələcəyin yaddaşında da yaşamalıdır.

Professor Bəybala Abasov kimi Azərbaycan tibb elminə və səhiyyəsinə ömrünü həsr etmiş insanların irsi qorunmalı, onların həyat yolu gənc həkimlər və alimlər üçün nümunəyə çevrilməlidir.

Onun keçdiyi həyat yolu, elmə və insanlara xidmət fəlsəfəsi gələcək nəsillər üçün örnəkdir. Professor Bəybala Abasovun adı Azərbaycan səhiyyəsi tarixində daim ehtiramla çəkiləcək, onun elmi irsi və xatirəsi nəsildən-nəslə ötürüləcəkdir.

Elçin Ağasiyev