Rasim Balayevdən sərt tənqid: Bu gün çəkilənlər film deyil!
Bu gün bir çox film tənqidçiləri Azərbaycanda keyfiyyətli filmlərin azlığını maddi vəsaitin çatışmazlığı ilə əlaqələndirirlər. Digərləri isə hesab edir ki, əsas səbəb ssenari yazan peşəkarların azlığıdır. Nəticədə mütəxəssislərin fikrincə, Azərbaycan kinematoqrafiyası 30–50 il əvvəlki səviyyədə filmlər istehsal etmir. Mövzu ilə bağlı Xalq artisti Rasim Balayev Xpress.az-a müsahibə verib.
– Rasim müəllim, bəzi film qrupları bu gün keyfiyyətli filmlərin çəkilməməsini maddi durumun zəifliyi ilə izah edir. Siz bu fikirlə razısınızmı?
– Xeyr, razı deyiləm. Biz sovet dövründə də az-çox maddi çətinliklər görmüşük, amma o zaman sistem işləyirdi. Biz o sistemin qaydalarına öyrəşmişdik. Sonra hər şeyi dağıtdılar, indi isə kim nə istəyir, elə də edir. Mən hələ də anlamıram, bu gün filmin “yiyəsi” kimdir – prodüser, rejissor, yoxsa başqa biri? Hər şey bir-birinə qarışıb. Kiminsə pulu varsa, qrup yığır, film çəkir. Halbuki o vaxt Azərbaycan Kino Birliyi vardı, rejissorlar növbəyə dayanırdı, pul bərabər bölünürdü, hər kəs gedib öz filmini çəkirdi. İndi sistem tam pozulub. Naşı adamlar bu sahəyə gəlib, vəzifə tutublar. Belə olanda nə özləri iş görə bilir, nə də başqasına imkan yaradırlar.
– Ümumiyyətlə, film və seriallar həm də mədəniyyəti, adət-ənənələri təbliğ edir. Bugünkü filmlərin və serialların məzmunundan razısınızmı?
– Açığı, razı deyiləm. İndi demək olar ki, bədii filmlər çəkilmir, daha çox seriallara üstünlük verilir. Amma baxırsan, 300–400 seriyalı serialdır, nə demək istədiyini başa düşmək olmur. Nə bir məna var, nə də tamaşaçıya verilən mesaj. Əvvəllər bir saat yarımlıq film bütün ideyanı çatdırırdı. İndi isə bu yoxdur. Normal filmin məqsədi tamaşaçıya hansısa mesajı ötürmək olmalıdır. Bu gün filmlər daha çox ssenaristin qonorar alması üçün çəkilir.
– Bəs bu gün filmlərdə reklamların çoxalması barədə nə düşünürsünüz?
– Bu da ayrıca problemdir. İndi filmlərin içində açıq-açıq reklam yerləşdirirlər. Məsələn, səhnədə qız deyir: “Özümü pis hiss edirəm”, digəri cavab verir: “Filan şirkətin çayını iç, düzələrsən”. Bu, artıq film deyil, reklamdır. Reklam ayrıca sahədir, kinoya gətirmək olmaz. Bu, filmin bədii dəyərini aşağı salır.
– Yəni sizcə, filmlərin keyfiyyətsizliyinin səbəbi maddi durum deyil?
– Qətiyyən yox. Dövlət kino sahəsinə kifayət qədər vəsait ayırır. Sadəcə, işi bilməyənlər bu sahədə fəaliyyət göstərirlər. Peşəkarların kökü kəsilib. O vaxtlar rejissorlar, kinoşünaslar, operatorlar Moskvada təhsil alırdılar. Artıq 30 ildir ki, belə imkan yoxdur. Bizim indiki institut o səviyyəni verə bilmir, çünki təməl baza yoxdur.
– Bəs sizcə, bu vəziyyətdən çıxış yolu nə ola bilər?
– Hər şeyin əsasında sistem dayanır. Kino sahəsində yenidən professional mühit formalaşdırmaq lazımdır. Peşəkar rejissor, ssenarist və operatorlar yetişdirilməlidir. Əks halda, biz illərlə bu bəsit və mənasız seriallarla vaxt itirəcəyik."
Afaq Qurbanzadə
