Yer üzünün nəhəng bir parçası yırtılır

Alimlər bildirirlər ki, Şimali-Qərbi Pasifikdə yerləşən Kaskadiya (Cascadia) bölgəsində Yer qabığının iki nəhəng tektonik plakasından biri — Juan de Fuka plakası, digərinin — Şimali Amerika plakasının altına doğru dalan hissəsi — parçalanmağa başladığını ilk dəfə birbaşa müşahidə ediblər.

Bu kəşf, qitələrin milyon illər ərzində necə hərəkət etdiyini və zəlzələlərin necə yarandığını anlamaq üçün tamamilə yeni bir səhifə açır.
Xpress.az xəbər verir ki, Louisiana Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları bu prosesi müşahidə etmək üçün sanki Yer kürəsinin ultrasəsini çəkiblər. 2021-ci ildə aparılan təcrübə zamanı onlar gəmidən dəniz dibinə səs dalğaları göndərib, 15 kilometrlik nəhəng sensorlarla əks-səda məlumatlarını toplamışlar.
Nəticədə əldə olunan görüntülər göstərib ki, okean plakasında 75 kilometrlik iri çatlar yaranıb və bəzi hissələr təxminən 5 kilometr dərinliyə qədər çökmüşdür. Alimlər bu prosesi “birdəfəlik qəza” kimi deyil, vaqonları bir-birindən ayrılan qatar kimi təsvir edirlər – yəni plaka birdən-birə deyil, hissə-hissə qoparaq tədricən məhv olur.
Bu kəşf niyə bu qədər vacibdir?
Çünki elm adamları ilk dəfə bir dalma-batma zonasının – yəni qitələri hərəkətə gətirən nəhəng “yer mühərrikinin” – necə sona çatdığını bu qədər aydın şəkildə müşahidə ediblər.
Bu proses Yer səthinin necə yenidən formalaşdığını və keçmişdə baş vermiş bəzi sirli vulkan püskürmələrinin səbəblərini izah edə bilər. Plaka parçalandıqca, altındakı isti mantiya materialının səthə çıxması üçün “pəncərələr” açılır.
Ən çox maraq doğuran məsələ isə zəlzələlərdir:
Bu yeni kəşf Şimali-Qərbi Pasifik bölgəsində gözlənilən yaxınmüddətli böyük zəlzələ və sunami riskini dəyişdirmir. Lakin bu yaranan yeni çatların gələcəkdə zəlzələlərin enerjisinə necə təsir göstərəcəyini anlamaq, zəlzələ təhlükə modellərini daha dəqiq və etibarlı edəcək.