ABŞ vitse-prezidenti İsraildə – Vaşinqton Qəzzə atəşkəsini möhkəmləndirməyə çalışır
XPress.az xəbər verir ki, ABŞ vitse-prezidenti JD Vance və həyat yoldaşı Uşa Vance bu gün səhər Tel-Əvivə çatıb. Onları hava limanında ABŞ-ın İsraildəki səfiri Mayk Hakabi və İsrailin baş nazir müavini Yariv Levin qarşılayıb. Vance-in səfəri Tramp administrasiyasının Qəzzədə elan olunan atəşkəsi möhkəmləndirmək və növbəti mərhələyə keçidi təmin etmək məqsədi daşıyır.
Vaşinqtonun məqsədi – atəşkəsi daimi sülhə çevirmək
JD Vance-in səfəri ABŞ prezidenti Donald Trampın “20 maddəlik Qəzzə sülh planı” çərçivəsində həyata keçirilir. Planın ikinci mərhələsi Qəzzədə müvəqqəti hökumətin yaradılmasını, beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvələrinin yerləşdirilməsini, İsrail ordusunun mərhələli çıxarılmasını və “Həmas”ın tərksilahını nəzərdə tutur.
ABŞ-ın xüsusi elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşner də bu həftə İsraildə olub və Baş nazir Benyamin Netanyahu ilə görüş keçiriblər. Onların məqsədi həm atəşkəsin qorunması, həm də siyasi dialoqun başlanması üçün şərait yaratmaqdır.
Gərgin fon – Qəzzədə yenidən toqquşmalar
Səfər 12 günlük atəşkəsin pozulması təhlükəsinin artdığı bir vaxtda baş tutub. İsrail ordusu bazar günü “Həmas”ın hücumu nəticəsində iki əsgərin həlak olduğunu, buna cavab olaraq Qəzzəyə hava zərbələri endirdiyini açıqlayıb. Fələstin tərəfi onlarla mülki şəxsin öldüyünü bildirir.
Bundan sonra Tramp Vaşinqtonda bəyan edib ki, “atəşkəs qüvvədə qalır, lakin əgər Həmas anlaşmanı pozarsa, tamamilə məhv ediləcək”.
Netanyahu isə parlamentdə çıxışında bildirib:
“Bir əlimizdə silah, digər əlimizdə sülh var. Biz sülhü zəiflərlə deyil, güclülərlə qururuq. Bugünkü İsrail tarixindəki ən güclü vəziyyətindədir.”
İsrail ordusu açıqlayıb ki, bazar günü Qəzzənin cənubunda “Həmas”ın tank əleyhinə hücumu iki israilli hərbçinin ölümünə səbəb olub, buna cavab olaraq 153 ton bomba endirilib.
ABŞ təzyiqi və tərəflərin mövqeyi
Vaşinqton narahatdır ki, Netanyahu atəşkəsdən imtina edə və hərbi əməliyyatları bərpa edə bilər. The New York Timesadministrasiyadakı mənbələrə istinadən yazır ki, ABŞ tərəfi İsrail hökumətinin “razılaşmadan çıxmaq” ehtimalına qarşı diplomatik səylərini artırıb.
Digər tərəfdən, “Həmas” nümayəndələri Qahirədə bəyan ediblər ki, atəşkəsə tam sadiqdirlər və bütün mərhələlər üzrə razılaşmanı yerinə yetirəcəklər. Təşkilatın baş danışıqlarçısı Xəlil əl-Heyyə bildirib ki, “ABŞ və vasitəçilərdən gələn siqnallar bizi inandırır ki, Qəzzədə müharibə başa çatıb.”
Girovların qaytarılması prosesi davam edir
İsrail hakimiyyəti ötən gecə “Həmas”ın daha bir girovun – 41 yaşlı Tal Hayimin cəsədini Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinə təhvil verdiyini təsdiqləyib. O, 7 oktyabr hücumu zamanı öldürülmüşdü.
Atəşkəsin qüvvəyə mindiyi 10 oktyabrdan bəri 28 meyitdən 13-ü İsrailə qaytarılıb, 20 nəfər diri girov isə təxminən 2 min fələstinli məhbusla dəyişdirilib. İsraildə “Həmas”ın bütün meyitləri hələ təqdim etməməsi ictimai narazılıq yaradıb.
Humanitar vəziyyət hələ də ağırdır
BMT-nin Ümumdünya Ərzaq Proqramı (WFP) bəyan edib ki, atəşkəsin qorunması Qəzzəyə humanitar yardımın çatdırılması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. 10 oktyabrdan bəri 530 yük maşını bölgəyə 6,700 ton ərzaq gətirib, bu da təxminən yarım milyon insanı iki həftə ərzində qida ilə təmin etməyə kifayət edib.
Lakin agentliyin sözçüsü Abeer Atefa bildirib ki, Qəzzənin şimal bölgələrində vəziyyət “həddən artıq acınacaqlıdır”, çünki yalnız iki keçid – Kerem Şalom və Kissufim – açıqdır və onlar da cənubda yerləşir.
İsrail bazar günü baş verən hücumdan sonra yardımları müvəqqəti dayandırsa da, beynəlxalq təzyiqlərdən sonra bazar ertəsi yenidən bərpa edib.
Regionda sülhün növbəti mərhələsi
XPress.az xəbər verir ki, JD Vance-in səfəri Tramp administrasiyasının Yaxın Şərqdə sülhün “Amerika modelini” irəlilətmək səylərinin bir hissəsidir. Vaşinqtonun məqsədi yalnız atəşkəsi qorumaq deyil, həm də uzunmüddətli siyasi sabitliyi təmin edən yeni təhlükəsizlik mexanizmləri yaratmaqdır.
Trampın Qəzzə planının ikinci mərhələsinə dair danışıqlar yaxın günlərdə Qahirə, Doha və Əmmanda davam etdiriləcək. ABŞ rəsmiləri ümid edirlər ki, bu dəfə sülh prosesi əvvəlkilərdən fərqli olaraq silahların susduğu bir mərhələni başlada biləcək.
