İnsan həyatının sona yaxınlaşdığını necə hiss edir?
Gec-tez hər bir insan həyatına baxışında müəyyən dəyişikliklər hiss edir. Bu dəyişikliklər çox vaxt xəstəlik və ya depressiya ilə əlaqələndirilsə də, məşhur rus yazıçısı Viktoriya Tokareva bunu tamamilə fərqli izah edir. Onun fikrincə, bu, təbiətin insanı ölümə tədricən hazırladığı təbii bir prosesdir.
“Təbiət insanı ölümə çoxdan hazırlayır. O, sanki tamaşadan sonra teatr işçisi kimi, insanın içindəki işığı tədricən söndürür,” – deyə Tokareva qeyd edir.
Yazıçının fikirləri psixoloji baxımdan bir neçə mərhələdə özünü göstərir.
Ehtirasın azalması
İlk mərhələdə insanın ehtirasları zəifləyir. O, ideyalar uğrunda alovlu mübahisələr aparmaqdan, nəyisə sübut etməyə çalışmaqdan imtina edir. Siyasi debatlar, karyera yarışları və başqalarının uğurları artıq onu əvvəlki kimi həyəcanlandırmır. Mütəxəssislər bunu laqeydlik deyil, daxili enerjinin sakit şəkildə sönməsi kimi qiymətləndirirlər.
Sosial əlaqələrə marağın itməsi
Növbəti mərhələdə insan münasibətlərə fərqli yanaşmağa başlayır. Bir vaxtlar vacib sayılan sosial əlaqələr mənasını itirir. Səs-küylü məclislər yorucu, uzun söhbətlər isə ağır gəlir. İnsan getdikcə tənhalığa və ya yalnız ən yaxın çevrəsinin olmasına üstünlük verir. Xəbərlər, trendlər və dəb artıq maraq doğurmur. Bu mərhələ psixoloqlara görə tənəzzül yox, həyatda həqiqətən vacib olanlara yönəlmədir.
Bədənə qarşı artan həssaslıq
Üçüncü mərhələdə insan öz bədənini daha dərindən dərk etməyə başlayır. Xarici səs-küy azaldıqca daxili hisslər güclənir. Hər bir ağrı və narahatlıq ciddi siqnal kimi qəbul edilir. Bədən artıq sadəcə bir alət deyil, insanın əsas “həmsöhbətinə” çevrilir. Bu, hipoxondriya yox, öz kövrəkliyinin şüurlu şəkildə dərk edilməsidir.
Sadə anların dəyərinin artması
Son mərhələdə ən sadə detallar xüsusi məna qazanır: təzə çörəyin dadı, günəş şüasının divara düşməsi, quşların səsi və ya yorğanın istiliyi. İnsan “burada və indi”yə fokuslanır və varlığın özünə görə minnətdarlıq hissi keçirir. Dəyişmək və tələsmək istəyi yox olur, yerini sakitlik və daxili harmoniya tutur.
Faciə deyil, müdriklik
Tokarevanın fikrincə, bu proses faciə deyil. Təbiət insandan bir növ enerjini alır, əvəzində isə qəbul, düşüncə və aydınlıq verir. Məhz buna görə çox yaşlı insanların baxışlarında boşluq deyil, dərin sakitlik və müdriklik hiss olunur. Onlar dünyaya artıq mübarizə ilə deyil, hər keçici anın gözəlliyini dərk edərək baxırlar.
