Pişik balaları analarını xatırlayırmı?
Əksər pişik balaları analarını müəyyən müddət xatırlayırlar, lakin bu yaddaş insanlardakı kimi emosional deyil. Burada əsas rol qoxuya məxsusdur. Pişiklərdə analıq bağı elə qurulub ki, bala yetkinlik yaşına çatdıqca bu bağ tədricən “sıfırlanır” və münasibət iki adi pişik arasındakı davranışa çevrilir. Sahiblərə bu, çox vaxt laqeydlik və ya sadəcə neytral yaxınlıq kimi görünür. Halbuki həyatın ilk həftələrində balanın demək olar ki, hər şeyi — immuniteti, fiziki inkişafı və psixikası — anadan asılı olur.
Analıq bağı necə formalaşır?
Analıq əlaqəsi doğuşdan dərhal sonra başlayır. Ana pişik balalarını yalayaraq nəfəs almalarını və qan dövranını stimullaşdırır, onları isti saxlayır və səs-küy və qoxu vasitəsilə taparaq yuvaya gətirir. Bu mərhələdə bala tamamilə anasından asılıdır:
bədən temperaturunu tənzimləyə bilmir,
özünü qidalandıra və ya qoruya bilmir.
Ana südünün ilk mərhələsi olan kolostrum balaya antikorlar ötürərək əsas immuniteti formalaşdırır. Eyni zamanda qarşılıqlı “tanıma” baş verir: bala ananın unikal qoxusunu və səsini, ana isə hər balanın fərdi qoxusunu yadda saxlayır.
Sosial öyrənmə dövrü: 4–12 həftə
Təxminən dörd həftəlikdən etibarən pişik balaları təkcə südlə qidalanmır, bərk qidaya da maraq göstərirlər. Buna baxmayaraq, emosional baxımdan hələ də analarına güclü şəkildə bağlı qalırlar.
Dörd həftədən on iki həftəyə qədər ana pişik balalara “pişik qaydalarını” öyrədir:
oyunun sərhədləri,
dişləmə və cırmaqlamanın nə vaxt dayandırılması,
özünü təmizləmə,
digər pişiklərə və insanlara reaksiya.
Araşdırmalar göstərir ki, 8 həftədən əvvəl analarından ayrılan pişik balaları yetkinlik dövründə aqressiya, qorxu və stereotipik davranışlara (məsələn, obsesiv yalama) daha meylli olurlar. 12–14 həftəyə qədər ana ilə qalmaq isə bu riskləri xeyli azaldır.
Pişik balaları analarını necə xatırlayır?
Yaddaş əsasən qoxu üzərində qurulur. Təcrübələr və baytarlıq müşahidələri göstərir ki, pişik balaları ayrıldıqdan sonra aylarla, bəzən bir ilə qədər analarının tanış qoxusunu tanıya bilirlər. Lakin təxminən iki aylıq yaşdan sonra balalar testlərdə tanımadıqları pişiklərin qoxusuna daha çox maraq göstərirlər. Bu, ananı unutmaq deyil — beynin dünyanı araşdırmaq mərhələsinə keçməsidir.
Ana pişik balasını xatırlayırmı?
Ana pişik də balasını əsasən qoxu ilə tanıyır. Lakin analıq instinkti güclü şəkildə laktasiya dövrü ilə bağlıdır. Əmizdirmə bitdikdən və hormon səviyyəsi azaldıqdan sonra qoruyucu davranış zəifləyir. Bu mərhələdə ana artıq balaya daha çox tanış yetkin pişik kimi yanaşır, xüsusilə də hamı eyni evdə yaşayırsa.
Ana və böyümüş bala bir yerdə yaşayarsa nə baş verir?
Eyni evdə yaşayan ana və böyümüş bala bir-birini tanımağa davam edir, lakin münasibətləri artıq analıq üzərində qurulmur. Onlar:
birlikdə yata və ya oynaya,
resurslar (qab, pəncərə yeri, sahibin diqqəti) uğrunda rəqabət apara bilərlər.
Pişik qruplarında “klanlar” çox vaxt real qohumluğa deyil, qoxu və vərdiş edilmiş münasibətlərə əsaslanır. Buna görə də davranışlarına baxaraq hansının ana, hansının bala olduğunu ayırd etmək çətin ola bilər.
Uzun ayrılıqdan sonra görüş: tanıyırlarmı?
Uzun fasilədən sonra qısa görüşlər müxtəlif cür nəticələnə bilər:
bəziləri tanış qoxuya maraq göstərir,
bəziləri tam neytral qalır,
bəziləri isə bir-birinə yad pişik kimi aqressiv reaksiya verir.
Pişiklər ailə bağlarından çox, mövcud vəziyyəti və qoxunu əsas götürürlər. Buna görə ana pişiyin böyümüş balasına qarşı aqressiyası bu növ üçün normaldır və nə “qəddarlıq”, nə də “xəyanət” sayılır.
Xpress.az
