2026-cı ilə yox olma təhlükəsi ilə daxil olan 10 növ HEYVAN
Yaşayış mühitlərinin itirilməsi, meşələrin qırılması, qeyri-qanuni vəhşi təbiət ticarəti və iqlim dəyişikliyi bir çox nadir və qeyri-adi canlı növünü sürətlə yox olma həddinə gətirir. Təbiəti qoruyan mütəxəssislər planetin bənzərsiz canlı irsini qorumaq və bərpa etmək üçün iqlim tədbirlərinin daha artıq təxirə salınmasının “qəbuledilməz” olduğunu bildirirlər.
Beynəlxalq təbiət mühafizəsi təşkilatı Fauna & Flora 7 yanvar tarixində açıqladığı “2026-cı ildə İzləniləcək Növlər” siyahısında yaxın gələcəkdə yox olma riski ilə üz-üzə qalan “qəribə və heyrətamiz” növləri diqqət mərkəzinə gətirib. Siyahı yaşayış mühitinin məhv edilməsi, meşəsizləşmə, qanunsuz heyvan ticarəti və iqlim böhranının planetin ən həssas canlılarını necə təzyiq altında saxladığını açıq şəkildə göstərir.
Fauna & Flora-nın baş icraçı direktoru Kristian Teleki qeyd edir ki, bu siyahı təkcə riskləri deyil, eyni zamanda qorunması uğrunda mübarizə aparılan nadir bitki və heyvanları, eləcə də dünya üzrə ilhamverici mühafizə təşəbbüslərini həyata keçirən insanları da görünən edir. Onun sözlərinə görə, siyahı “çətin dövrlərdə bir ümid işığı” rolunu oynayır.
2030-cu il bir çox təbiət və iqlim hədəfləri üçün kritik mərhələ hesab olunduğu halda, yeni ilə yox olma təhlükəsi ilə daxil olan bu 10 növ təcili tədbirlərə ehtiyacın real göstəricisidir.
Avropa ilanbalığı
Bir vaxtlar Avropanın demək olar ki, bütün sularında geniş yayılmış Avropa ilanbalığı bu gün sürətlə yox olma təhlükəsinə doğru gedir. Son 25 ildə yalnız Böyük Britaniyada bu növün populyasiyası 95 faiz azalıb.
Mütəxəssislər səbəb kimi bir zamanlar məşhur olan ilanbalığı yeməkləri səbəbindən həddindən artıq ovlanmanı, həmçinin çirklənmə, yaşayış mühitinin parçalanması və qeyri-qanuni ticarəti göstərirlər.
Xarici görünüşünə baxmayaraq, alimlər bildirirlər ki, bu ilanabənzər balıqlar şirin su və sahil ekosistemlərində həyati rol oynayır. Onlar su samurları, balaban quşları və digər balıqla qidalanan canlılar üçün yüksək enerjili qida mənbəyidir.
Fauna & Flora xəbərdarlıq edir: “Bu növün yox olması ciddi ekoloji nəticələrə səbəb ola bilər.” Təşkilat Gürcüstanda aparılan şirin su monitorinqi zamanı Avropa ilanbalığının yenidən qeydə alınmasını müsbət əlamət kimi qiymətləndirir və 2026-cı ildə bu kritik təhlükə altında olan balıq növü üzrə əlavə araşdırmalar aparmağı planlaşdırır.
Cao-vit gibon
Adını özünəməxsus səsindən alan Cao-vit gibon dünyada ikinci ən nadir primat hesab olunur. Alimlər bu növün 2002-ci ildə yenidən kəşf olunmasına qədər nəsli tükənmiş ola biləcəyindən ehtiyat edirdilər.
Hazırda dünyada cəmi təxminən 74 fərd qalıb. Fauna & Flora bildirir ki, bu kritik təhlükə altındakı növ genetik müxtəlifliyin azalması, qohum cütləşməsi və gözlənilməz təbii fəlakətlər səbəbindən yüksək risk altındadır.
2026-cı ildə keçiriləcək sayım mühafizə tədbirlərinin yaşayış mühitinin bərpasına və populyasiyanın artmasına nə dərəcədə təsir göstərdiyini qiymətləndirmək məqsədi daşıyır.
Psixodelik yer pələngi (Hind göy qurşağı tarantulası)
Hindistanın Kerala ştatında, Cənubi Qərbi Qatlar tropik meşələrinə xas olan Cilantica devamatha adlı bu parlaq tarantula növü metalik rəng çalarları və göy qurşağını xatırladan parıltısı ilə seçilir.
Lakin onun cəlbedici görünüşü növ üçün ciddi təhlükəyə çevrilib. Qeyri-qanuni ev heyvanları ticarətində artan tələbat populyasiyanın sürətlə azalmasına səbəb olur. Yaşayış mühitinin məhv edilməsi və deqradasiyası da bu nadir hörümçəyi yox olma həddinə yaxınlaşdırır.
Qadın mütəxəssislərin rəhbərlik etdiyi Mühafizə Liderliyi Proqramı (CLP) sahə tədqiqatları, yerli icmalarla əməkdaşlıq və maarifləndirmə təşəbbüsləri vasitəsilə bu növün gələcəyini qorumağa çalışır.
