İnsan beyni gələcəyi görə bilir: yaddaş mərkəzi ilə bağlı yeni kəşf
Beynin yaddaş mərkəzi kimi tanınan hipokampusun yalnız keçmiş məlumatları saxlamadığı, eyni zamanda toplanmış təcrübələr əsasında gələcəyə dair proqnozlar formalaşdırdığı müəyyən edilib. Yeni araşdırma xüsusilə yaddaş pozuntularının mexanizmlərinin anlaşılması baxımından mühüm elmi ipucları təqdim edir.
Uzun illər hipokampus əsasən xatirələrin saxlanıldığı struktur kimi qəbul olunurdu. Lakin son elmi nəticələr göstərir ki, bu beyin sahəsi öyrənilmiş məlumatlardan istifadə edərək qarşıdakı hadisələrə dair gözləntilər yaradır. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu kəşf Alzheimer kimi neyrodegenerativ xəstəliklərdə müşahidə olunan öyrənmə və qərarvermə problemlərinin səbəblərini daha dərindən anlamağa kömək edə bilər.
McGill və Harvard universitetlərinin alimləri siçanlar üzərində apardıqları eksperimentlər zamanı hipokampusdakı neyronların zamanla dəyişən fəaliyyətini təhlil ediblər. Mükafatla əlaqələndirilən tapşırıqlarda ilkin mərhələdə neyron aktivliyinin mükafat anında zirvəyə çatdığı, proses irəlilədikcə isə bu aktivliyin mükafatdan əvvəlki mərhələyə keçdiyi müəyyən olunub. Bu fakt beynin təcrübələrə əsaslanaraq gələcək hadisələrə dair gözləntilər formalaşdırdığını göstərir.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, müşahidə olunan dəyişiklik hipokampusun sadəcə “yaddaş anbarı” olmadığını, əksinə aktiv şəkildə öyrənən və proqnozlar istehsal edən bir mərkəz olduğunu sübut edir. Araşdırmanın baş müəlliflərindən Mark Brandon əldə olunan nəticələri olduqca təəccüblü adlandırıb.
“Nature” jurnalında dərc olunan tədqiqat klassik Pavlov təcrübələrində göstərilən sadə siqnal–mükafat əlaqəsindən daha geniş mexanizmi ortaya qoyur. Yeni nəticələr göstərir ki, hipokampus yaddaş və kontekst məlumatlarından istifadə edərək mümkün nəticələri aktiv şəkildə qabaqcadan təxmin edə bilir.
