Uşaqların kobud sözlərinə necə reaksiya verməli?
Rusiya məktəblərində uşaqlara fikirlərini və hisslərini kobud ifadələr işlətmədən düzgün və mədəni şəkildə çatdırmağı öyrətmək məqsədilə xüsusi dərslərin keçirilməsi təklif olunub.
Uşaq və ailə psixoloqu, Rusiya Art Terapevtlər Assosiasiyasının üzvü Anastasiya Klimçenko “Veçerniy Sankt-Peterburq” nəşrinə açıqlamasında bildirib ki, kobud sözlərdən təkcə məktəblilər deyil, daha kiçik yaşlı uşaqlar da istifadə edə bilirlər.
Onun sözlərinə görə, psixoloji baxımdan söyüş həm uşaqlar, həm də böyüklər üçün aqressiyanın şüurlu və ya şüursuz şifahi ifadəsidir. Uşağın kobud sözlər işlətməsinin qarşısını almaq üçün isə yaşa uyğun fərqli yanaşmalar tətbiq edilməlidir.
Psixoloq qeyd edib ki, məktəbəqədər yaşlı kiçik uşaqlar çox vaxt sözlərin mənasını anlamır və sadəcə eşitdiklərini təqlid edirlər. Buna görə də ilk növbədə valideynlər öz davranışlarına diqqət yetirməlidirlər:
“Əgər valideyn özü kobud sözlər işlədirsə, lakin uşağa bunu qadağan edirsə, bu zaman valideyn nüfuzu zəifləyir. Uşaq üçün qaydalar sistemi aydın olmalıdır – nəyin yaxşı, nəyin pis olduğu ardıcıl şəkildə izah edilməlidir.”
Mütəxəssisin sözlərinə görə, üç yaş böhranından sonrakı dövrdə – orta və yuxarı məktəbəqədər yaş mərhələsində – uşaq artıq icazə verilən və qadağan olunan davranışları dərk etməlidir. Əgər bu yaşda uşaq tez-tez söyüş söyürsə, bu, onun daxilində yığılan aqressiyanın göstəricisi ola bilər.
Psixoloq izah edir ki, həddindən artıq sərt qaydalar, uşağın qəzəb və mənfi emosiyalarını ifadə etməsinə imkan verilməməsi onun bu hissləri başqa formada – o cümlədən kobud sözlərlə – ifadə etməsinə səbəb ola bilər.
Uşaq qəfil şəkildə söyüş işlətməyə başlayarsa, valideynlərin reaksiyası sakit və ölçülü olmalıdır:
“Reaksiya dərhal verilməlidir, lakin emosional partlayış olmadan. Şəxsi hücumlara yol vermək olmaz. Sakit şəkildə sərhəd qoymaq və nəyin yolverilməz olduğunu izah etmək kifayətdir. Güclü emosional reaksiya uşağın diqqət qazanmasına səbəb olur və o, davranışı təkrarlaya bilər.”
Mütəxəssis əlavə edib ki, əgər uşaq kobud sözlərdən istifadəni davam etdirirsə, müəyyən məhdudiyyət və ya təsir mexanizmi tətbiq olunmalıdır. Qaydaların pozulmasının nəticəsi olmalıdır ki, uşaq məsuliyyəti dərk etsin.
Psixoloqun fikrincə, əsas məqsəd uşağı qorxutmaq deyil, ailədə sağlam sərhədlər və qarşılıqlı hörmət mühiti formalaşdırmaqdır.
Xpress.az
