Lahıc misgərliyinin tarixi inkişaf mərhələləri - FOTO
Lahıcda misgərlik sənətinin təşəkkülü və inkişaf tarixi Azərbaycanın ən qədim sənətkarlıq ənənələrinin öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lahıc əsrlər boyu yalnız yaşayış məkanı deyil, həm də sənət və istehsal mərkəzi kimi formalaşmışdır. Burada misgərlik sənətinin yaranması erkən orta əsrlərə, təxminən X-XI əsrlərə aid edilir. Arxeoloji və etnoqrafik məlumatlar göstərir ki, Lahıc əhalisi metal emalı, xüsusilə misin əridilməsi, döyülməsi və naxışlanması sahəsində yüksək peşəkarlıq nümayış etdirmişdir. Coğrafi mövqeyi, ticarət yollarına yaxınlığı və yerli xammal ehtiyatları bu sənətin ilkin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. XII-XIV əsrlərdə Lahıcda sənətkarlıq ənənələri dahada möhkəmlənmiş, misdən gündəlik məişət əşyalarının hazırlanması geniş yayılmışdır.
Bu dovrdə hazırlanan qablar, qazanlar, sərniclər , aftafalar və digər məmulatlar həm yerli təlabatı ödəyir, həm də ətraf bölgələrə aparılırdı. Mis məmulatlarının üzərində işlənən həndəsi və nəbati ornamentlər Lahıc ustalarının estetik zövqünü və sənət məktəbinin formalaşmasını göstərirdi. XVII-XIX əsrlər Lahıc mısgərliyinin ən parlaq inkişaf mərhələsi hesab olunur. Bu dövrdə Lahıc Cənubi Qafqazın mühüm sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. Misgərlik yalnız fərdi peşə deyil, bütöv sosial-iqtisadi sistemin əsas sahələrndən biri idi. Emalatxanalar məhəllələr üzrə təşkil olunur, peşə ənənələri ustaddan şagirdə ötürülürdü. XIX əsrdə Lahıcda yüzlərlə sənətkarın fəaliyyət göstərdiyi, onlarla mis emalatxanasının mövcud olduğu qeyd edilir. Hazırlanan məhsullar Azərbaycan daxilində olduğu kimi, Gürcüstan, İran və Şimali Qafqaz bazarlarına da çıxarılırdı.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində sənayenin genişlənməsi, fabrik istehsalının artması və ucuz metal məmulatlarının bazara daxil olması Lahıc misgərliyinin tənəzzülünə səbəb oldu. Əl əməyinə əsaslanan istehsal bazar rəqabətində çətinliklərlə üzləşdi, bir sıra emalatxanalar fəaliyyətini dayandırdı. Sovet dövründə sənətin müəyyən qədər qorunmasına çalışılsada, əvvəlki iqtisadi gücü zəifləmişdi.
XX əsrin sonlarından etibarən milli –mədəni irsə diqqətin artması Lahıc misgərliyinin yenidən dirçəlməsinə şərait yaratdı. Xüsusi ilə ənənəvi sənətkarlığın turizm və mədəni irs lahiyələri ilə əlaqələndirilməsi bu sahəyə yeni nəfəs verdi. 2015-ci ildə “Lahıc misgərlik sənəti” UNESCO tərəfindən bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irs nümunəsi kimi tanındı. Bu Lahıc misgərlik məktəbinin beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsinin mühüm göstəricisidir.
Beləliklə, Lahıc misgərliyi yaranma, yüksəliş, tənəzzül və yenidən dirkəliş mərhələlərindən keçərək bu gün də Azərbaycan xalqının sənət yaddaşını yaşadan mühüm mədəni irs nümunəsi olaraq fəaliyyətini davam etdirir.
Lahıc misgərliyi orta əsrlərdə yaranmış, XIX əsrdə zirvəyə çatmış, sənayeləşmə dövründə zəifləsə də, müasir dövrdə mədəni irs kimi yenidən dirçəlmişdir.
Ağaməşədi ƏLİYEV
“Lahıc” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun elmi işçisi
"Şərq" qəzeti, 15-22 may 2026-cı il
