Niyə bugünkü gənclər görüş zamanı telefondan ayrılmır?
Kafe və restoranlarda maraqlı bir mənzərə ilə tez-tez rastlaşmaq mümkündür. Bir masa arxasında oturan dostlar, sevgililər və ya ailə üzvləri fiziki olaraq eyni məkanda olsalar da, hər kəsin diqqəti telefon ekranındadır. Söhbətlər qısa olur, fasilələr isə sosial şəbəkələrdə gəzişməklə doldurulur.
Psixoloqlar və rəqəmsal davranış üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, bu, təkcə gənclərə xas problem olmasa da, xüsusilə rəqəmsal dövrdə böyüyən nəsildə daha qabarıq görünür.
"Phubbing" – yanında olanı görməməzliyə vurmaq
Bu davranış elmi ədəbiyyatda "phubbing" (phone + snubbing) adlanır. Yəni insanın yanında oturan şəxsi diqqətdən kənarda qoyaraq telefona üstünlük verməsi.
Araşdırmalar göstərir ki, phubbing münasibətlərdə narazılıq yarada, ünsiyyət keyfiyyətini azalda və qarşı tərəfdə dəyərsiz hissi formalaşdıra bilər. Hətta qısa müddətli telefon istifadəsi belə söhbətin axarını poza bilir.
Sosial şəbəkələr daim diqqət tələb edir
TikTok, Instagram, Snapchat və digər platformalar istifadəçini tətbiqdə mümkün qədər uzun saxlamaq üçün hazırlanıb. Sonsuz videolar, bildirişlər və yeni paylaşımlar insan beynində "növbəti maraqlı məzmunu qaçırmaq" hissi yaradır.
Psixoloqlar bunu FOMO (Fear of Missing Out) – yəni "nəyisə qaçırmaq qorxusu" ilə əlaqələndirirlər. Bir çox gənc real söhbətdən daha çox telefondakı yenilikləri izləməyə üstünlük verir.
Əvvəllər mobil telefon əsasən zəng etmək və mesaj yazmaq üçün istifadə olunurdu. Bu gün isə o, eyni zamanda kamera, əyləncə mərkəzi, iş aləti, xəbər mənbəyi və sosial həyatın əsas platformasına çevrilib.
Nəticədə insanlar telefonu əlindən qoyduqda sanki vacib bir şeyi itirdiyini hiss edir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, söhbətdə yaranan bir neçə saniyəlik sükut əvvəllər normal qəbul edilirdisə, indi çoxları həmin an avtomatik olaraq telefonunu götürür.
Telefon belə məqamlarda narahatlığı azaltmaq və diqqəti yayındırmaq vasitəsinə çevrilib.
Bir çox gənc üçün dostlarla görüş yalnız masa arxasında baş vermir. Onlar eyni anda həm qarşısındakı insanla danışır, həm də başqa dostları ilə yazışır, sosial şəbəkədə paylaşım edir və gələn bildirişləri yoxlayırlar.
Bu isə diqqətin bölünməsinə və real ünsiyyətin keyfiyyətinin azalmasına səbəb olur.
Psixoloqlar qeyd edirlər ki, görüş zamanı tez-tez telefona baxmaq qarşı tərəfdə maraqsızlıq hissi yarada bilər. Uzunmüddətli perspektivdə bu davranış:
Ünsiyyət keyfiyyətini zəiflədir;
Empatiyanı azaldır;
Söhbətlərin dərinliyini aşağı salır;
Dostluq və romantik münasibətlərdə narazılığı artırır.
Bəzi araşdırmalar göstərir ki, masa üzərində sadəcə telefonun görünməsi belə insanların şəxsi mövzular haqqında daha az danışmasına səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər tamamilə telefondan imtina etməyi deyil, balans yaratmağı tövsiyə edirlər. Məsələn:
Görüş zamanı bildirişləri səssizə almaq;
Telefonu masa üzərinə deyil, çantaya və ya cibə qoymaq;
Yemək və söhbət müddətində ekrana baxmamaq barədə razılaşmaq;
Sosial şəbəkələr üçün deyil, real söhbət üçün vaxt ayırmaq.
Telefonlar gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib və bu, təkcə gənclərə aid bir hal deyil. Bununla belə, mütəxəssislər hesab edirlər ki, rəqəmsal əlaqə real ünsiyyəti əvəz etdikdə münasibətlərin keyfiyyəti zəifləyə bilər. Eyni masa arxasında olmaq hər zaman eyni söhbəti bölüşmək demək deyil. Bəzən mənalı ünsiyyət üçün sadəcə telefonu bir kənara qoymaq kifayət edir.
Xpress.az
