"Dürüst ad hər şeydən qiymətlidir!" -

Fuad Əlizadə. "Babək" baleti: bir ədalətsizliyin tarixçəsi”.

“Sizə bir gülməli əhvalat danışım. Gənclik illərimdə səmimiyyətlə dürüstlüyə, ədalətə və ləyaqətə inanırdım. Gülməlidir, elə deyilmi? Amma bilirsiniz, bundan da gülməlisi nədir? Mən bu gün də onlara inanıram".

Aqşin Əlizadə. "Babək" baleti: dörddəbir əsr sonra suallar verməyin vaxtıdır”

Bəzən elə gəlir ki, keçmişi yenidən yada salmağa dəyməz. Lakin elə hadisələr var ki, onlar haqqında susmaq olmaz. Çünki söhbət təkcə bir əsərin taleyindən deyil, bütün ömrünü Azərbaycan mədəniyyətinə həsr etmiş bir insanın ləyaqətindən gedir.

Aqşin Əlizadənin "Babək" baleti ətrafında baş vermiş hadisələrdən artıq təxminən iyirmi beş il keçir. Lakin o illərdə başlanmış informasiya kampaniyasının nəticələri bu gün də hiss olunur.

"Babək" haqlı olaraq Azərbaycan balet sənətinin zirvələrindən biri hesab olunur. Bu əsər güclü dramaturgiyası, parlaq milli koloritə malik musiqisi və müasir musiqi dili ilə seçilir. Elə bil ki, onu uzun və uğurlu səhnə həyatı gözləyirdi. Amma hər şey tamamilə başqa cür oldu.

2000-ci illərin əvvəllərində "Zerkalo" və "Exo" qəzetlərində "Babək" və "Yeddi gözəl" baletlərinə həsr olunmuş yazılar dərc olundu. Aqşin Əlizadənin ünvanına Vətənə xəyanətə qədər gedib çıxan əsassız ittihamlar səsləndirildi.

Xüsusilə 2002-ci ildə "Exo" qəzetində jurnalist A.Hacıyevanın hazırladığı müsahibə yadda qaldı. Bu müsahibə açıq-aşkar təhqiramiz və qərəzli üslubda təqdim olunmuşdu. Musiqi və sənət haqqında peşəkar söhbət əvəzinə oxucuya bəstəkarın şəxsiyyətinə hörmətlə və elementar jurnalist etikası ilə bir araya sığmayan ittihamçı ritorika təqdim edilirdi.

Bu hücumların səbəbi "Babək" baletinin Nima Kiyanın rəhbərlik etdiyi İran balet truppası tərəfindən Stokholmda səhnələşdirilməsi idi.

İllər sonra mənim Nima Kiyanla əlaqə saxlamaq imkanım oldu. O, böyük nəzakətlə Stokholm tamaşasının DVD yazısını mənə göndərdi. Tamaşaya baxdıqdan sonra bir daha əmin oldum ki, o vaxt başlanan kampaniya üçün heç bir əsas olmayıb. Bütün afişalarda aydın şəkildə "Azərbaycan baleti" yazılmışdı. Qara Qarayevin və Aqşin Əlizadənin adları göstərilmişdi. Heç kim əsərin mənşəyini gizlətməyə və ya onu başqa bir mədəniyyətə aid etməyə çalışmırdı.

Burada xüsusi olaraq vurğulamaq istədiyim daha bir məqam var.

Aqşin Əlizadə bu baletin xaricdəki tamaşalarından heç vaxt heç bir maddi gəlir və ya mənfəət əldə etməmişdi. Ümumiyyətlə, pul onun həyatında və yaradıcılığında heç vaxt əsas məqsəd olmayıb. Onun üçün ən vacib olan musiqisinin səslənməsi, Azərbaycan mədəniyyətinin dünya səhnəsinə çıxması və dünya mədəni məkanının bir hissəsinə çevrilməsi idi.

Bu gün həmin tamaşanın videoyazısına baxarkən istər-istəməz belə bir sual yaranır: Nə üçün bu balet Avropa səhnələrində öz layiqli davamını tapmadı? Onun uğur qazanması üçün bütün imkanlar var idi. Musiqisi, dramaturgiyası və səhnə həlli ilə "Babək" Avropanın ən nüfuzlu teatrlarında Azərbaycanı layiqincə təmsil edə bilərdi. Lakin dəstək əvəzinə onu gözdən salmaq kampaniyası başlandı.

Yaxşı xatırlayıram, atam deyirdi:

"Qarışmayın. Onlarla münasibətləri aydınlaşdırmağa çalışmayın. Onlar buna dəyməzlər. Onlara tapşırıq veriblər, onlar da onu yerinə yetiriblər."

O vaxt bu sözlərin mənasını tam anlamırdım. Bu gün isə onları daha yaxşı başa düşürəm.

Həmin yazılardan biri "Coker" təxəllüsü ilə imzalanmışdı. Yadımdadır ki, müəllifin adı Əjdər idi, lakin bunu qəti şəkildə təsdiq edə bilmərəm. O, özünü Azərbaycan musiqisi və baleti sahəsində böyük mütəxəssis kimi təqdim etməyə çalışırdı. Lakin çox keçmədən ictimai məkandan tamamilə yoxa çıxdı.

Bu gün nə "Zerkalo", nə də "Exo" qəzeti artıq mövcuddur.

Amma suallar qalır.

Bu yazıları kim sifariş etmişdi? Azərbaycanın ən görkəmli bəstəkarlarından birinin adına zərbə vurmaq kimə sərf edirdi? Nə üçün milli mədəniyyətə dəstək vermək əvəzinə onun ən görkəmli nümayəndələrindən birinə qarşı belə bir kampaniya aparılırdı?

Bir dəfə mədəniyyət sahəsində çalışan yüksək vəzifəli məmurlardan biri söhbət zamanı elə bir fikir söylədi ki, bu günə qədər onu unuda bilmirəm. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan opera və baletlərinin səhnələşdirilməsi teatr üçün nə iqtisadi, nə də mədəni baxımdan sərfəli deyil.

Əgər doğrudan da belə bir yanaşma mövcuddursa, onda bir sıra suallar meydana çıxır.

Bəs onda niyə yeni operalar və baletlər yazılır? Nə üçün dövlət bəstəkarlara dəstək verir? Niyə musiqişünaslar Azərbaycan musiqili teatrı haqqında monoqrafiyalar, dissertasiyalar və elmi məqalələr yazırlar, əgər həmin əsərlər layiqli səhnə həyatı yaşamırsa? Milli mədəniyyətimizin inkişafından necə danışmaq olar, əgər onun ən qiymətli əsərləri səhnədə öz yerini tapa bilmirsə?

Bu artıq təkcə bir əsərin və ya bir bəstəkarın problemi deyil.

Bu, dövlətin mədəniyyət siyasəti ilə bağlı ciddi sualdır.

Gələn il Aqşin Əlizadənin anadan olmasının 90 illiyi tamam olur.

Ümid edirəm ki, bu yubiley yalnız təntənəli tədbirlərlə qeyd olunmayacaq. İstərdim ki, bu tarix həm də onun Azərbaycan musiqisinin inkişafındakı misilsiz xidmətlərinə obyektiv qiymət vermək üçün bir fürsət olsun.

Təəssüf ki, son onilliklər ərzində Azərbaycanda Aqşin Əlizadənin yaradıcılıq irsinin qorunması və təbliği istiqamətində son dərəcə az iş görülüb.

Onun əsərlərinin böyük hissəsi bu günə qədər nəşr olunmayıb. Müasir peşəkar səsyazılar isə demək olar ki, mövcud deyil.

Dördüncü və Beşinci simfoniyalarını bəstəkar öz vəsaiti hesabına nəşr etdirməyə məcbur olmuşdu.

Bu gün internetdə eşitdiyimiz bir çox yazılar köhnə arxiv materiallarıdır və onların səs keyfiyyəti artıq müasir tələblərə cavab vermir.

Məhz buna görə də bu gün Aqşin Əlizadənin musiqisini yenidən dinləyicilərə qaytaran insanların əməyi xüsusilə qiymətlidir.

Bu münasibətlə maestro Mustafa Mehmandarova dərin minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. O, "Babək" baletindən konsert süitasının bərpası istiqamətində böyük və son dərəcə dəyərli iş görmüşdür. Onun peşəkarlığı və müəllif mətninə həssas münasibəti sayəsində bu möhtəşəm musiqi yenidən səslənmək imkanı qazandı.

Səmimi təşəkkürümü həmçinin maestro Orxan Haşımova bildirirəm. Onun səhnələşdirdiyi yeni "Babək" tamaşası sadəcə növbəti premyera deyil.

Bu, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin ən dəyərli səhnə əsərlərindən birinin yenidən doğma səhnəsinə qayıdışıdır.

Çox istəyirəm ki, bu tamaşa "Babək" baletinin yeni səhnə həyatının başlanğıcı olsun və Aqşin Əlizadənin zəngin yaradıcılıq irsinin yenidən layiq olduğu qiyməti almasına xidmət etsin.

Uzun illər atam bizə bu mövzuya qayıtmağı qadağan etmişdi. O, inanırdı ki, zaman hər şeyi öz yerinə qoyacaq.

Bəlkə də bu gün həmin zaman artıq gəlib çatıb.

Çünki elə həqiqətlər var ki, onların köhnəlmə müddəti olmur.

Və çünki Aqşin Əlizadənin dediyi kimi:

"Dürüst ad hər şeydən qiymətlidir!"

Fuad Əlizadə