Azərbaycan kinosunun təbii çəkiliş meydançası - FOTO
Hər il avqustun 2-si Azərbaycanda Milli Kino Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix təkcə milli kinematoqrafiyanın yaranmasının deyil, həm də xalqımızın tarixini, mədəniyyətini və milli-mənəvi dəyərlərini yaşadan ekran əsərlərinin bayramıdır. Azərbaycan kinosunun inkişaf yolunda bir çox tarixi məkanlar özünəməxsus rol oynayıb. Onların sırasında Şəki və xüsusilə Şəki Xan Sarayı, eləcə də "Yuxarı Baş" Milli Tarix-Memarlıq Qoruğu xüsusi yer tutur.
Unikal memarlığı, zəngin tarixi və təbii gözəlliyi ilə seçilən Şəki uzun illərdir kino xadimlərinin diqqət mərkəzində olub və olmaqdadır. XVIII əsrin memarlıq incisi olan Şəki Xan Sarayı və qədim şəhərin daş döşəməli küçələri müxtəlif dövrlərdə çəkilmiş bədii və sənədli filmlərdə tarixi hadisələrin və milli koloritin ekranda canlandırılması üçün ideal məkan olub. UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş bu məkanlar təkcə turistlərin deyil, rejissor və operatorların da ilham mənbəyinə çevrilib.
Özünün zəngin bədii tərtibatı ilə göz oxşayan Şəki Xan sarayı hələ 1928-ci ildə rejissor Leo Murun diqqətini cəlb edib. Sarayın eyvanları və həyəti Azərbaycan kinosunun ilklərindən biri olan, səssiz film - “Tunc Ay” (“Gilan qızı”) filminin çəkiliş meydançası olub.
Azərbaycan kinosunun şedevrlərindən hesab olunan “Arşın mal alan” (1945), ”Papaq” (“Evlənmək istəyirəm”) (1983), ”O dünyadan salam” (“Ölülər”) (1991), ”Həm ziyarət, həm ticarət” (1995) kimi filmlərin də bəzi epizodları məhz Şəki Xan sarayında çəkilib.
1988-ci ildə rejissor S.Paradjanovun çəkdiyi “Aşıq Qərib” (“Ашик Кериб”) filmində Şəki Xan sarayının rəngarəng şəbəkələri və əsrarəngiz divar rəsmləri öz gözəlliyi ilə insanı ovsunlayır. “Aşıq Qərib” filmini izləyən hər kəs istər-istəməz bu tarixi-memarlıq abidəsinin sehrinə düşür.
Şəkidə filmlər yalnızca Şəki Xan sarayında deyil, onun müxtəlif tarixi küçə və məhəllələrində də çəkilib. Belə filmlər arasında “Yenilməz batalyon”, ”Sən niyə susursan?”, “Mahmud və Məryəm”, ”Hökmdarın taleyi”, “Qırmızı bağ” kimi onlarla kino adını çəkmək mümkündür.
Bir sözlə, milli kinomuzun ən dəyərli ekran əsərlərinin bir qismində Şəkinin qədim memarlığı, Xan Sarayının ecazkar divar rəsmləri, şəbəkə sənəti və qoruğun tarixi ab-havası xüsusi estetik dəyər yaradıb. Bu ekran əsərləri vasitəsilə Şəkinin zəngin mədəni irsi milyonlarla tamaşaçıya təqdim olunub və gələcək nəsillər üçün vizual salnaməyə çevrilib.
Milli Kino Günü münasibətilə Şəkinin Azərbaycan kinosuna verdiyi töhfələri xatırlamaq, bu tarixi məkanların milli ekran sənətimizin inkişafındakı rolunu bir daha vurğulamaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Şəki təkcə tarixi şəhər deyil, həm də milli kinomuzun yaddaşında yaşayan canlı bir kino məkanıdır.
Zəminə RƏSULOVA
Qoruqları İdarəetmə Mərkəzinin elmi işçisi
