Qara pişik həqiqətən bədbəxtlik gətirir? Bu inancın arxasında nə dayanır?
Qara pişiklə qarşılaşanda yolunu dəyişən, onun qarşısından keçməsini uğursuzluq əlaməti hesab edən insanlar az deyil. Bəzi inanclara görə, qara pişik insanın bəxtini bağlayır, işlərinin tərs getməsinə səbəb olur, hətta evə bədbəxtlik gətirir. Bəs bu fikirlərin elmi əsası varmı? Qara pişiklər həqiqətən digər pişiklərdən fərqlənir, yoxsa söhbət əsrlərdir nəsildən-nəslə ötürülən xurafatdan gedir?
Maraqlıdır ki, qara pişiklərlə bağlı mənfi münasibət dünyanın bütün ölkələrində eyni deyil. Bəzi mədəniyyətlərdə onlar uğursuzluq rəmzi hesab edildiyi halda, başqa ölkələrdə bolluq, qorunma və xoşbəxtlik əlaməti kimi qəbul olunur.
Qara pişiklərin bədbəxtlik gətirməsi ilə bağlı inancların kökləri əsasən Orta əsrlər Avropasına gedib çıxır. Həmin dövrdə pişiklər, xüsusilə də qara rəngli olanlar cadugərlik və şeytani qüvvələrlə əlaqələndirilirdi.
1233-cü ildə Roma papası IX Qriqorinin yayımladığı “Vox in Rama” adlı dini sənəddə qara pişik obrazı şeytani təsəvvürlərlə əlaqələndirilirdi. Bu dövrdə Avropada cadugərliklə bağlı qorxuların yayılması pişiklərə, xüsusilə qara pişiklərə qarşı mənfi münasibəti gücləndirdi.
İnsanlar bəzi qadınların pişik formasına düşə bildiyinə, qara pişiklərin isə cadugərlərin köməkçiləri olduğuna inanırdılar. Nəticədə bu heyvanlar təqib edilir, bəzən öldürülür və onlarla qarşılaşmaq pis əlamət hesab olunurdu. Zaman keçdikcə həmin təsəvvürlər müxtəlif ölkələrin folkloruna daxil oldu.
Maraqlıdır ki, qara pişiklərlə bağlı inanclar mədəniyyətlərə görə ciddi şəkildə fərqlənir.
Məsələn, qədim Misirdə pişiklər müqəddəs heyvanlar hesab olunurdu. Onlar evin, ailənin və məhsuldarlığın qoruyucusu sayılan Bastet ilahəsi ilə əlaqələndirilirdi.
Yaponiyada qara pişiklə qarşılaşmaq bəzi inanclara görə sevgi və uğur əlamətidir. Şotlandiyada evin qapısına gələn qara pişiyin bolluq və xoşbəxtlik gətirdiyinə inanılır. İngiltərənin bəzi bölgələrində isə qara pişiyin toy hədiyyəsi kimi verilməsi uğurlu ailə həyatının rəmzi hesab edilib.
Dənizçilər arasında da qara pişiklərə müsbət münasibət olub. Onların gəmilərdə saxlanılmasının səfərlərə uğur gətirdiyinə və dənizçiləri qoruduğuna inanılırdı.
Elmi baxımdan qara pişiyin insanın bəxtinə, taleyinə və ya həyatında baş verəcək hadisələrə təsir göstərdiyini sübut edən heç bir etibarlı dəlil yoxdur.
2024-cü ildə “Animals” elmi jurnalında dərc olunan araşdırmada insanların qara pişiklərə münasibəti və bu münasibətə təsir edən amillər öyrənilib. Tədqiqat zamanı mövhumatçılıq, cadugərliyə inam və dini baxışların qara pişiklərə qarşı münasibətlə əlaqəsi araşdırılıb.
Nəticələr göstərib ki, mövhumatçılıq qara pişiklərə qarşı mənfi münasibəti proqnozlaşdıran amil olmayıb. Bu isə belə münasibətin yalnız batil inanclarla izah edilməsinin düzgün olmadığını göstərir.
Bununla belə, qara pişiklərə qarşı formalaşmış stereotiplərin real nəticələri var. Bəzi heyvan sığınacaqlarında qara pişiklərin sahibləndirilməsinin daha çətin olduğu müşahidə edilir. Onların fotolarda üz cizgilərinin və ifadələrinin daha çətin seçilməsi də potensial sahiblərin seçimlərinə təsir edə bilən amillərdən biri kimi göstərilir.
Psixologiyada insanların əvvəlcədən inandıqları fikirləri təsdiqləyən hadisələrə daha çox diqqət yetirməsi kimi tanınan bir mexanizm var. Məsələn, qara pişiyin yolunu kəsdiyinə inanan insan həmin gün baş verən xoşagəlməz hadisələri bununla əlaqələndirə bilər. Lakin yaxşı hadisələri və pişiklə qarşılaşmadığı günlərdə də yaşanan uğursuzluqları nəzərə almaya bilər.
Beləliklə, təsadüfi hadisələr arasında səbəb-nəticə əlaqəsi qurulur və inanc daha da möhkəmlənir.
Nəticə etibarilə, qara pişiyin yolunuzu kəsməsi bədbəxtlik əlaməti deyil. Bu, müxtəlif dövrlərdə və cəmiyyətlərdə yaranmış folklorik inancdır. Pişiyin rəngi onun insana uğur və ya uğursuzluq gətirməsi ilə əlaqəli deyil. Qara pişik də digər pişiklər kimi qayğıya, sevgiyə və təhlükəsiz həyata ehtiyacı olan bir heyvandır.