Blogger jurnalist statusu ala bilərmi? Qanunvericilik hansı şərtləri tələb edir?
Son illər sosial şəbəkələrin geniş yayılması ilə bloggerlərin fəaliyyəti də dəyişib. Artıq bir çox blogger yalnız əyləncə xarakterli videolar paylaşmaqla kifayətlənmir, müsahibələr hazırlayır, ictimai problemləri işıqlandırır, hadisə yerlərindən məlumat verir və müxtəlif mövzularda araşdırmalar aparır. Bu isə bloggerlərin jurnalist hesab edilib-edilməməsi məsələsini gündəmə gətirir.
Azərbaycan Respublikasının "Media haqqında" Qanununa əsasən, jurnalist dedikdə media subyektində əmək müqaviləsi və ya mülki hüquqi müqavilə əsasında işləyən, yaxud fərdi olaraq müəllif hüquqları əsasında fəaliyyət göstərən və jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxs nəzərdə tutulur.
Bu baxımdan, bloggerin sosial şəbəkədə fəaliyyət göstərməsi onun jurnalist kimi tanınmasına avtomatik əsas yaratmır. Bunun üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan tələblərə cavab verməsi vacibdir.
"Media haqqında" Qanunun 74.2-ci maddəsinə əsasən, jurnalistlərin Media Reyestrinə daxil edilməsi üçün bir sıra şərtlər müəyyənləşdirilib.
Belə ki, jurnalist olmaq istəyən şəxsin ali təhsili olmalı, fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməli və qanunvericilikdə göstərilən məhkumluq məhdudiyyətlərinə uyğun olmalıdır.
Bundan başqa, şəxsin Media Reyestrində olan media subyekti ilə əmək müqaviləsi və ya qanunla nəzərdə tutulan hallarda mülki hüquqi müqaviləsi olmalıdır. Jurnalist fərdi qaydada fəaliyyət göstərirsə, fərdi sahibkar kimi vergi uçotuna alınması da tələb olunur.
Digər mühüm şərt jurnalistika sahəsində azı üçillik iş stajının olmasıdır. Qanunvericilikdə elmi və pedaqoji təhsil müəssisələrində jurnalistika sahəsində azı üç il fəaliyyət göstərmiş şəxslər üçün də müvafiq müddəa nəzərdə tutulur.
Eyni zamanda, jurnalist peşə etikası qaydalarına riayət etməlidir.
Bloggerin sosial şəbəkələrdəki fəaliyyəti iş stajı hesab edilə bilərmi?
Məsələnin ən maraqlı tərəflərindən biri də budur. Sosial şəbəkədə mütəmadi olaraq müsahibələr hazırlayan, xəbərlər yayan, ictimai-siyasi və sosial məsələləri işıqlandıran bloggerin fəaliyyəti jurnalistika ilə müəyyən oxşarlıqlar daşıya bilər.
Lakin sosial şəbəkədə video paylaşmaq və izləyici toplamaq özlüyündə üçillik jurnalistika stajının mövcudluğunu təsdiqləmir. Belə fəaliyyətin Media Reyestrinə qəbul zamanı necə qiymətləndirilməsi konkret əməkdaşlıq münasibətlərindən və təqdim olunan sənədlərdən asılıdır.
Qanunvericilikdə jurnalist statusu almaq üçün minimum izləyici, baxış və ya abunəçi sayı müəyyən edilməyib.
Bu o deməkdir ki, sosial şəbəkədə yüz minlərlə izləyicisi olan blogger avtomatik jurnalist hesab olunmur. Eyni zamanda, az sayda izləyicisi olan, lakin jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxs qanunun tələblərinə cavab verdiyi halda Media Reyestrinə daxil edilə bilər.
Jurnalistlərin Media Reyestrinə daxil edilməsi üçün müraciət Media Reyestrinin elektron platforması vasitəsilə həyata keçirilir. Müraciət zamanı qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlərə uyğunluğu təsdiqləyən məlumat və sənədlər təqdim edilməlidir.
Jurnalistlərin Media Reyestrinə daxil edilməsi könüllüdür. Reyestrə daxil edilən jurnalistə üç il müddətinə jurnalist vəsiqəsi verilir.
Beləliklə, bloggerin jurnalist statusu alması üçün sosial şəbəkələrdə tanınması və geniş auditoriyaya malik olması kifayət etmir. Əsas şərt onun real jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olması, qanunvericilikdə müəyyən edilən peşə və digər tələblərə cavab verməsidir.
Xpress.az